Waterdicht of niet?

Jack is een oudgediende bij Kathmandu en een fervent buitensporter, die het liefst ieder vrij uurtje buiten doorbrengt. Zijn levenslange ervaring, van zijn soms -vrij uitzonderlijke- buitensporten, levert vaak een verfrissende kijk op outdoorproducten op. Hieronder zijn kijk op waterdichte kleding.

Waterdicht or not waterdicht that is the question

Althans dat is voor nu even de vraag waar ik wat dieper op in wil gaan. Waterdichte kleding is een geweldige uitvinding want van nat zijn krijgen wij homo sapiens het maar koud, althans in de meeste gevallen. Maar wij zijn complexe diertjes die om hun temperatuur te behouden een systeem hebben ontwikkeld waarbij we beginnen te zweten als we het warm krijgen met als doel niet te warm te worden bij inspanning. Het idee is dat er door verdamping van ons zweet, de spieren keurig netjes op bedrijfstemperatuur blijven tijdens inspanning het zweten koelt het systeem en wanneer de inspanning voorbij is is in een ideale wereld het zweet verdampt zodat we droog zijn en dus weinig warmte verliezen.

Kortom, we moeten niet te koud en niet te warm worden teneinde goed te kunnen functioneren als lichaam. Mooi systeem. Erg mooi, want het stelde ons o.a. in staat langdurig achter prooien aan te lopen en ze op die manier uit te putten. Een tegenovergestelde jacht methode ten opzichte van de Cheeta die het van een kort sprintje moet hebben. Zij houden een lange sprint niet uit.

Kortom een slim systeem..

Maar toen moesten we zo nodig uit dat warme paradijs weg wandelen (sommigen zeggen dat dat iets met appels en slangen te maken had), maar weg wandelen dus, weg uit Afrika en waar kun je dan naar toe, tja noordelijke streken waar je uiteindelijk in koudere streken beland. Waardeloos besluit, want dat mooie systeem klopte opeens van geen kanten meer, er was te weinig warmte om dat lichaam op temperatuur te houden en te veel nattigheid die de kou alleen nog maar intensiveerde. Verzin een plan was toen de opdracht, en wij bedachten manieren om kleding te improviseren van de pelzen van onze prooien. We maakten er de eerste kleren van en maakten ze zo mooi mogelijk en zo ontstond de Milaan Internationaal Fashion week, tja het kan rap gaan.

Dus van blote kont in Afrika werden we nu gedwongen om ons te bedekken. Tot op de dag van vandaag betreuren veel mensen die stap, maar dat ter zijde. 

Kleding, oplossing en probleem tegelijk. we kennen het allemaal, Jasje aan jasje uit, de hele dag dat gedoe met je kleren, te warm te koud het is een balanceer act om het goed te krijgen en zo te houden. Daarbij komt er dan nog eens het fenomeen regen bij, erg ontmoedigend de meesten rennen dan ook snel naar binnen of gaan onder een afdakje staan. Nee dan de buitensporter die moet dan zo nodig door lopen door die regenachtige dagen omdat het buiten zo mooi of natuurlijk is of wat voor redenen er maar te verzinnen zijn om buiten te zijn. En bij al die buitenlui ontstond al gauw de vraag naar waterdichte kledij. De afbeeldingen van indianen (die heten tegenwoordig, first native Americans geloof ik) met grote bladeren boven hun hoofd, of met een soort omgekeerde puntzak van waterdicht gevlochten bladeren op de kop tegen de vele regen aan de westkust van de VS.

De geteerde leren laarzen van vissers die te zien zijn in het Zuiderzeemuseum te Enkhuizen de loden jassen van dicht geweven wol en later de Barbour jassen van gewaxte katoen oh en niet vergeten de goeie ouwe paraplu. De oplossingen zijn altijd legio geweest en al die oplossingen hebben hun, ja daar zijn ze dan, voor en nadelen.

• De plu waait vaak kapot en je hebt een hand altijd nodig om hem vast te houden, maar ze ademt het best.
• Loden, de naam zegt het al is loodzwaar maar ademt wel en is geruisloos dwz je hoort de regen nauwelijks, terwijl je al krommer komt te lopen van de vracht water die er in is opgenomen.
• De gewaxte stoffen werken uitstekend qua waterdichtheid maar zijn relatief zwaar en ademen totaal niet.
• Oh en dichtgeweven katoen zoals ventiel is nooit echt waterdicht maar weer wel goed ventilerend.

Let op de termen, waterdicht, ventilerend of ademend, daar valt of staat alles mee. 

Belanden we weer in deze tijd, dan hebben we een hele industrie van oplossingsgerichte bedrijven in het leven geroepen. We bedenken van allerhande oplossingen voor een keur aan problemen, we bedenken zelfs de problemen en verzinnen daar oplossingen voor…oké? 

Voor het zweet probleem en het regen probleem vonden wij mensen uiteindelijk waterdicht ademende materialen uit. Eindelijk kon iemand lang buiten verblijven in een grote verscheidenheid aan weertypen, persoonlijk zie ik mijzelf nog als cursusleider ergens in de jaren tachtig in de Ardennen deelnemers laten abseilen in een heerlijk zonnetje, nee regen, nee stortregen, nee sneeuwstorm, nee het zonnetje, sneeuwstorm, zonnetje, regen, koud guur weer. En dit alles in een kwartier tijds en het ging daarna nog lang door.

Wat was ik toen blij met mijn dure Gore Tex jas. Waterdicht ademend ik had de juiste keus gemaakt met deze investering wat was ik net als velen met mij blij hiermee (wij wisten nog niets over Pfas, Gore wel helaas) Gore Tex was de oplossing voor al onze problemen dit was de toekomst onze horizon had weer een paradijselijk vooruitzicht gekregen.

Sindsdien is er veel water onder de brug gestroomd, de firma Gore heeft z’n product veranderd en persoonlijke ervaringen verfijnden de te maken keuzes. 

Houd nog steeds vast dat wij mensen zweten, dat doen we erg goed zelfs dus vond ik mijzelf op een zomerse trektocht in een machtige onweersbui, riders on the storm, zoiets.

De jas die ik draag is van de best ademende waterdichte stof die ik ooit heb gedragen, we wandelen heuvel opwaarts, ik wordt al natter en natter, het zweet kan geen kant op en als de bui nog maar nauwelijks voorbij is heb ik de rugzak al afgegooid en met het risico dat het over een minuut weer gaat hozen trek ik de jas snel uit.

Maakt dit deze jas tot een waardeloze jas is dan de vraag en het antwoord is nee zeker niet en nog maar luttele maanden daarvoor heb ik de jas een dikke tien en een zoen naar keuze gegeven, juist vanwege het indrukwekkende ademende vermogen alleen toen was het wel een stukje koeler, wel spande ik me toen ook hard in tegen een storm in op de fiets en dat urenlang. Om kort te gaan, waterdicht ademend, is een oplossing die heel erg goed presteren kan in de juiste omstandigheden maar ook heel slecht presteert in de verkeerde omstandigheid en die omstandigheden zijn van complex veel factoren afhankelijk. Om maar wat te noemen zijn daar de atmosferische, is het warm of kouder of heel koud, alleen hierop is al schier eindeloos te variëren elke graad is er een maar alles wat tussen de ene en andere graad zit telt ook mee. Luchtvochtigheid telt heel sterk mee, het zomer voorbeeld laat dit al zien, het is zomer en best heel warm plus vochtig en er ontstaat als te verwachten valt onweer, waterdicht ademende kleding werkt bij hoge luchtvochtigheid en temperatuur nauwelijks meer, koop geen dure jas voor een tropisch regenwoud situatie want je gaat er zeiknat in worden, niet omdat ie lekt wel omdat je staat te zweten wat dan niet weg kan, een goedkope poncho was een beter investering geweest. Maar ga je tijdens diezelfde tocht naar de top van een hoge berg dan kan het wel weer de beste keus blijken, help ik wordt gek. 

We hebben atmosferisch gehad dan komen de persoonlijk lichamelijke factoren aan bod, als voorbeeld, mijn vrouw zweet van zichzelf veel minder dan ik zij heeft het ook veel vaker koud dan dat ik dat heb en ze lijkt kou wel veel sneller waar te nemen. Ik ken mensen die het altijd wel redelijk warm hebben, die ergens naar een noordelijke bestemming afreizen en een zomer slaapzakje meenemen waar anderen toch echt iets dat warm houd rond de nul graden of daar onder kiezen.

Ken uw lichaam zou ik zeggen maar dit kennen moet je dan ook leren, het is een leerproces waarbij door in veel verschillende omstandigheden erachter komt hoe jouw lichaam reageert op koude of warmte in allerlei omstandigheden. Dat kan niemand voor je doen je moet er zelf op uit en ontdekken hoe en wat voor jouw lichaam past in allerlei verschillende omstandigheden. De meeste mensen komen erachter dat wanneer ze de hele dag buiten zijn ze in de regel meer isolatie nodig hebben (in laagjes) dan ze gedacht hadden, ze ontdekken ook dat een mens acclimatiseert en dus bijvoorbeeld naar langer aan hitte blootgesteld te zijn beter met die hitte kunnen omgaan, hetzelfde geld voor koude maar er bestaat geen Wim Hof methode in de echte wereld, jammer dan.

Ben je bezig of sta je stil. Sta je stil en krijg je het koud dan moet je niet alleen iets extra’s aantrekken maar je moet bewegen, maar 100 kniebuigingen (squats voor de Nenglish sprekenden onder ons) of ga een stuk hardlopen, dans wat dan ook maar zorg dat dat bloed weer gaat stromen. Heb je het koud omdat je een dag tegen de wind in de regen hebt gefietst en je krijgt het niet meer warm, pook die kachel op stop nieuwe brandstof in het die oven van je kortom eet iets (warms) en drink iets (warms) en beweeg en doe iets extra’s aan (droog extra’s). 

Zelfkennis opdoen en daarmee kennis van wat kan ik het beste kiezen, wat zal voor mij werken, dat is een proces daar moet je zelf je fouten bij maken en zelf daar de lessen uit trekken en perfectie zal nooit helemaal  te bereiken zijn de variabelen zijn daarvoor vaak te groot. 

Terug naar waterdicht of niet waterdicht want dat was tenslotte de vraag van dit tekstje. 

De lans die ik wil breken in dit arktikeltje is voor, niet waterdicht! 

Reden hiervoor is de ervaring dat regen een hele diepe negatieve ervaring oplevert zeker wanneer je dit moet ondergaan terwijl je buiten bent. Het maakt nat het maakt koud en de wereld ziet er grauw en soms zelfs ronduit deprimerend uit kortom het heeft invloed op ons gemoed en zo verliezen we ook een stuk moed.

Een advies, om met Brian te spreken, 'Always look at the bright side of life’!

En plaats al die natte lucht in een positiever perspectief, het regent gewoon niet zo vaak in realiteit. Vrienden van mij die altijd cursussen geven in de vrije natuur moeten vaak mailtjes van verontrustte deelnemers antwoorden dat de cursus ondanks dat buienradar zegt dat het gaat regenen, toch doorgaat en in het overgrote merendeel van de gevallen blijft het keurig droog gedurende de gehele  periode. Wel regenkleding mee nemen is dan het advies. Het regent veel minder vaak dan je denkt of de regen periode is veel korter dan voorspelt en wat dan.

Een goed ademende snel drogende winddichte niet waterdichte laag.

Ben je aan de wandel of zit je op de fiets en trap je stevig door (niet elektrisch) dan wordt je warm, ga niet te dik gekleed als je gaat lopen of fietsen. Begin bijvoorbeeld met een frisse start, je hebt het fris bij aanvang maar na een kwartier ben je warm aan het worden zult je merken (uit ervaring). Bedek de isolerende laagjes, T-shirtje, shirtje met een lange mouwen  fleece-je, met een winddichte laag. Dat kan een sterke sneldrogende jas van Fjälllräven of Lundhags zijn (waar misschien je broek ook al van was) of een dunne softshell van Rab, Arcteryx, Jack Wolfskin of Black Diamond zijn. Het kan ook een flinter dun pertex jasje zijn, ze wegen bijna niks, maar zijn wel kwetsbaarder.

Dit is je buitenste laag  en die zorgt dat alle warmte die de lagen daaronder vast houden daar ook echt blijft. Je zult merken dat je gaandeweg een tocht al snel ook bij deze kleding keuze te warm kunt worden, dus de rits gaat open je ventileert. Draag je ook een muts en of handschoenen dan begin je de temperatuur te regelen door de muts eens af te zetten en als dat niet genoeg blijkt de handschoenen uit etc. 

De rits staat open maar de warmte neemt toe, tijd voor drastischer maatregelen, operatie modeshow, jasje uit fleece-je uit jasje aan en door etc etc.

Om die fashion week actie wat verder te verleggen hebben merken in hun ontwerpen en ontwikkeling wat slimme technieken gestopt die vaak redelijk low-Tech zijn.

Éen daarvan is de stof niet te winddicht te maken waardoor er toch een heel klein beetje doorstroming van lucht plaatsvindt, de Rab Borealis is daar een voorbeeld van, de gedachte is dat wanneer het echt slecht weer wordt je er toch een waterdichte en dus winddichte laag overheen trekt. De nadruk ligt dus vooral op een snel transport van zweet en daarmee een droge isolatie laag die prettiger aanvoelt en beter werkt.

Die isolerende lagen kunnen optimaal zweet en condens laten verdampen doordat de buitenstof niet te winddicht is. De Borealis is daarmee aan het balanceren, want het moet niet een te harde te koude wind staan want dan kun je alsnog koud worden in de jas zeker als de inspanning laag is of de vermoeidheid toeneemt. Maar als gezegd, het gaat uit van een regenjas die achter de hand gehouden wordt. Softshells als de Borealis of de Gamma  van Arc`teryx of de Ghlas van Berghaus zijn er in verschillende diktes soms glad van binnen soms met een binnenkant van fleece zodat je afhankelijk van het seizoen, klimaat en je eigen innerlijke thermostaat kunt kiezen wat bij jou past maar persoonlijk hou ik die laag het liefst vrij dun. Vaak zit er stretch in de materialen zodat ze optimaal met je meebewegen tijdens de activiteit en als eerder gezegd de winddichtheid kan variëren. De meesten hebben een capuchon, waar ik zelf een voorstander van ben omdat je daarmee een extra boost kan geven aan je lichaamswarmte als dat nodig is (een mens verliest bijzonder veel warmte via het hoofd doordat daar de bloedvaten niet samentrekken, want hersenen hebben veel zuurstof nodig, en de bloedvaten liggen relatief aan de oppervlakte wat het warmte verlies versterk). Er zijn er ook zonder capuchon voor iedereen die het anders op wil lossen.

Een andere insteek is een dichter weefsel te gebruiken zoals het poly/katoen in Fjällräven- en Lundhags jassen. Dit weefsel is nog steeds van z’n beschermende factor afhankelijk van de dichtheid van het weefsel, je kunt er ook geen waterdichtheid van verwachten. Mensen impregneren het wel maar ook dat maakt waterafstotend en dat betekent niet dat het ineens waterdicht is geworden.

Dit betekent tegelijkertijd dat deze jassen altijd beter ademen dan waterdicht/ademend materiaal.

Het model, Authentic Jacket van Lundhags doet nog iets extra’s ten behoeve van het ademend vermogen, het heeft stretch panelen in de jas zitten en op die stukken is de ventilatie “iets" beter omdat die stof ietjes minder winddicht is en daarbij hebben deze jassen extra ritsen naast de normale rits voor, deze zitten aan de beide zijdes en kun je openleggen als de inspanning toch zo groot is dat er meer ventilatie nodig is maar je wel de bescherming van een winddichte laag nodig hebt. Dit is redelijk uniek want dit zag je in het verleden juist alleen bij waterdichte jassen die ook doorhadden dat een materiaal tekort kan schieten in ademend vermogen. In dit geval is die kennis benut voor een niet waterdichte jas en dat is een briljante zet mijns inziens, het laat voelbaar meer zweet ontsnappen, de kleding wordt dus minder nat en daardoor kun je je welbevinden beter regelen en je kunt de ventilatie op de windrichting aanpassen, geweldige vinding die ik nog niet zo lang geleden weghoonde als overdesign. Nee hier helpt je kleding je heel effectief.

Lundhags, een kleine speler op het buitensport kledingfront heeft nog een innovatie waarmee ze de nek uitsteekt, een jas waar de schouders capuchon en een groot deel van de bovenkant van de armen in waterdicht/ademend materiaal zijn uitgevoerd en de rest in waterafstotend poly/katoen. Ook weer een zoektocht om zo lang mogelijk in goed ademende kleding te blijven lopen en pas als het echt te hard gaat regenen wel een waterdichte laag erover aan te trekken. Fjällräven en Lundhags hebben allebei ook broeken in deze materialen combinaties, alleen Lundhags werkt ook met de waterdichte laag.

Het mooie van winddichte jassen  vind ik ook, dat je ze niet lek kunt maken, ze waren al niet waterdicht dus je bent daar niet van afhankelijk voor het functioneren van de kleding zelf, het vergemakkelijkt ook reparaties.

Nadeel is dat je wel een waterdichte jas achter de hand moet houden voor als het toch losgaat daarboven, dat is extra gewicht natuurlijk.

Daar tegenin wil ik dan opperen dat het, als eerder gezegd, minder vaak regent dan wij vaak denken en dat beter ventilerende kleding dan toch echt wel een heerlijk droog en minder benauwend voordeel biedt. Dat je ook minder voorzichtig om hoeft te gaan met de kleding omdat bijvoorbeeld doorns wel gaten in de stof kunnen prikken maar dat dit nauwelijks aan de functionaliteit af doet. Een dun Pertex jasje heeft natuurlijk wel eerder te lijden van het schuren langs rots en muur maar zelfs dat valt nog wel mee en er valt mee te leven.

En dan de waterdichte laag in deze combi, dat moet natuurlijk iedereen voor zichzelf bepalen en hangt van de inhoud van ieders portemonnee af maar een poncho begint bij €39,95 maar dan moet je niet opkijken dat het alle kanten opwaait en dat je er toch nat onder wordt door de condens, dat van die condens geldt ook voor een goedkoop regenpak. Voor ongeveer €200,00 koop je al een redelijk ademend regenjack, maar mocht je jezelf echt verwennen dan kies je een licht en zo budgetair onvriendelijk mogelijk jack die in ieder geval wel zo prettig mogelijk ademt. Helemaal droog zul je het op de ergste dagen nooit helemaal houden maar een stuk comfortabeler kan wel;  het is een kwestie van financieën.

En een conclusie: heel veel mensen zijn perfect tevreden met hun waterdicht/ademende jassen en dat is fijn, maar er zijn andere mogelijkheden en daar wilde ik eens een licht op schijnen. Het heeft te maken met wat de intensiteit van je activiteiten zijn en waar je dat doet en welk weer je daar treft.

Persoonlijk mijn vrouw voelt zich prima in haar waterdicht/ademende jas. Voor mijzelf schiet dat tekort, maar dat spreekt al voor zich na het lezen van dit artikeltje denk ik.