Hoe kies ik een kompas?

Misschien denkt u: een kompas is toch een kompas? Ja en nee is het antwoord. De basis is dat een kompas naar het (magnetisch) noorden wijst, maar er zijn nog tal van uitvoeringen verkrijgbaar. Als eerste geven we u een daarom een overzicht van de mogelijke verschillen, soorten en opties die er zijn. In de keuze stappen word er verder op ingegaan wat de functie ervan is. 

Er zijn eigenlijk twee soorten kompassen, namelijk:

• Plaatkompassen
• Spiegelkompassen 

Bij beide soorten zijn natuurlijk verkrijgbaar in diverse uitvoeringen, denk dan aan vorm en grootte, maar er zijn ook tal van toevoegingen mogelijk, zoals correctie functies en extra functies. Er zijn twee correctie functies:

• Declinatie correctie
• Inclinatie correctie

Beschikbare extra functies kunnen zijn:

• Hellingshoekmeter
• Kaarthoekmeter
• Liniaal(tje)
• Loep (=klein vergrootglas)
• Extra graden eenheid
   

Stap1:

Stap 1 is een keuze maken tussen plaat of spiegel kompas. Het verschil tussen deze twee kompassoorten zit in de nauwkeurigheid waarmee u een kompaskoers kunt bepalen. Hoe nauwkeurig kompasgebruik u nodig gaat hebben is het belangrijkste argument in de keuze. Indien u over duidelijk gemarkeerde paden blijft, in een duidelijk herkenbaar landschap, dan kunt u prima uit de voeten met een plaatkompas. Maar als u van de paden afgaat en het terrein onduidelijker is, dan heeft u een spiegelkompas nodig.

Bij een plaatkompas kijkt u van boven op een kompas om de naald te zien maar u kijkt naar voor om in het landschap te kijken waar u naartoe moet gaan. U kunt niet beide in één oogopslag zien. Bij een spiegelkompas is de spiegel zo geplaatst dat u zowel naar de naald als het landschap kunt kijken. Dit zorgt ervoor dat u uw kompaskoers op graden nauwkeurig kunt bepalen.

Stap 1B:

Heeft u een plaatkompas gekozen dan kunt u door naar stap 2.

Bij deze stap gaat het om de keuze voor een kompas met de spiegel boven of onder. Deze keuze is vooral een persoonlijke voorkeur aangezien de nauwkeurigheid gelijk blijft. De uitvoering van de diverse modellen is ook sterk bepalend voor de keuze. Toch geven we u enkel verschillen of aandachtspunten waar u uw keuze op kunt baseren.

Spiegel onder:

Bij een model met de spiegel onder ziet u de informatie van de kompas roos in normale weergave (geen spiegelbeeld) De modellen met spiegel onder zijn de "Recta doosjes". Een groot voordeel van deze modellen is dat het kompas, als het ingeklapt zit, veilig en stevig zit opgeborgen. Ook gaat het peilen wat sneller doordat je over het kompas heen kijkt langs een vizier. Als nadeel kunnen we noemen dat het doorkijk venster van de kompasroos wat klein is en dat daardoor wat minder zicht en licht is bij het aanleggen op de kaart.

Spiegel boven:

Bij de modellen waar de spiegel bovenop zit, zijn de voor of nadelen sterk afhankelijk van het model. Maar het zicht op de kaart is over het algemeen beter. De aanleg/liniaal kant is langer op een plaatkompas en er is ruimte voor een kaarthoekmeter en/of een loep. Het peilen is soms iets langzamer, zeker als het vizier alleen bovenop de spiegel zit, maar tegenwoordig zijn de meeste met een doorkijk vizier uitgerust. Dit maakt het kijken over het kompas heen makkelijker. De spiegel kan je bij de wat grotere modellen ook als gewone spiegel gebruiken voor bijvoorbeeld seinen of scheren.

Stap 2:

Welke correctie funties wilt u op uw kompas hebben

Declinatie correctie

Declinatie correctie is de correctie tussen het magnetisch noorden en het kaartnoorden. Deze afwijking verschil per gebied op de aarde en verandert zelfs minimaal door ontwikkelingen in de mantel van de aarde. De declinatie staat altijd aangegeven op de topografische kaart. Het declinatie getal en richting dat op de kaart word aangegeven moet u bij iedere peiling toepassen om de juiste richting te bepalen. Bij een kompas met declinatie correctie kunt u deze afwijking inregelen in het kompas met een schroefje zodat u het getal niet meer bij iedere pijling hoeft toe te passen. Pas wanneer u een andere kaart gaat gebruiken moet u de declinatie correctie aan passen naar de correctie van de nieuwe kaart.

Inclinatie correctie

Inclinatie correctie zorgt er voor dat de kompasnaald vrij rond kan draaien bij gebruik over de hele wereld. Bij de polen wordt de kompasnaald naar beneden getrokken. Dit maakt dat de kompasnaald niet vrij kan bewegen en onjuiste waardes geeft.

Stap3 (optioneel):

Of er nog een stap drie is hangt af van de voorgaande stappen en aan de beschikbare modellen. Stap 3 betreft de extra functies zoals:

• Hellingshoek meter
• Kaarthoekmeter
• Liniaal(tje)
• Loep (=klein vergrootglas)
• Extra graden eenheid

De keuze is persoonlijk. En u moet weten hoe u het kunt gebruiken. Maar het kan net die oplossing bieden die u nodig heeft. Als u bijvoorbeeld moeite heeft met het lezen van de kleine lettertjes op de kaart dan is het handig om kompas met een loep te nemen.

Meer informatie over kompasgebruik

Er bestaat een eenvoudige manier om de richting met kaart en kompas te bepalen. Je hebt wel een topografische kaart nodig en weten waar je staat op de kaart en waar je naartoe wilt gaan.

Stap1

Leg het kompas langs de denkbeeldige lijn tussen punt A (startpunt) naar punt B (bestemmingspunt).

  Let er op dat de voorkant van het kompas richting punt B wijst. Anders loop je precies de verkeerde kant op.

Stap 2

Houd het kompas goed vast zodat het niet verschuift en draai de kompasroos met het noordteken naar boven (de bovenkant van de kaart is het noorden op een topografischekaart). Het noordteken bestaat meestal uit twee rode streepjes. In het kompasroos lopen ook lijnen laat deze parallel lopen aan de lijnen die op de kaart staan.

  Let er goed op dat het noord teken echt naar de bovenkant van de kaart loopt anders loop je precies de verkeerde kant op.

Stap 3

Neem het kompas vlak in de hand zodat de naald vrij kan bewegen.

Let er op dat de voorkant van het kompas van u af wijst.

Draai nu zelf om uw eigen as totdat de punt van de naald (=noord) tussen de noordtekens van de kompasroos stil staat. De richting waar de voorkant van het kompas nu heen wijst is de richting naar het bestemmingspunt. Gebruikt u een kompas met spiegel dan kunt u door het richtvizier te gebruiken zelfs heel nauwkeurig uw richting bepalen.

Hoe onderhoud ik een kompas

Het grootste stukje onderhoud gebeurd meestal automatisch en dat is verantwoord met je kompas omgaan. Stop hem niet in je zak waar ook je sleutelbos zit, om krassen te voorkomen en laat hem niet los bungelen om je nek tijdens het lopen. Niet alleen voor stoten en krassen maar het kunststof van het kompas raakt ook statisch geladen en zorgt ervoor dat de kompasnaald verkeerde richting aangeeft. Verder kun je het kompas gewoon schoonmaken met wat water en een doekje. Gebruik geen schuurmiddel of agressief schoonmaakmiddel, het transparante kunststof van een kompas kan daar dof van worden.

Invloed van andere magneten

Als een kompas te lang in de buurt van een magneet wordt gehouden, kan de polariteit van de naald veranderen. Grote kans dat je kompasnaald niet meer naar het noorden wijst, maar in een andere richting. Dit is wel te corrigeren door met een magneet de polariteit de goede kant proberen op te krijgen. Gebruik hierbij een een ander kompas om te kijken of je kompas in de goede richting wijst. Met een sterke magneet kun je de polariteit van de naald weer goed maken doe dit door de zuidpool kant van de magneet aan de noordpool kant van de kompasnaald te houden, doe daarna het omgekeerde met de zuidpool kant. Dus noordpool kant van de magneet aan de zuidpool kant van de naald. Herhaal dit totdat de kompasnaald weer in de goede richting wijst.

Luchtbellen

Misschien heeft u het al eens meegemaakt dat er een luchtbel in het kompashuis zit. Een kleine bel is soms nog niet een probleem maar als de bel te groot wordt heeft het invloed op de meting. Deze bellen komen erin door luchtdrukverschil en/of temperatuurverschillen. De vloeistof die in het kompasroos zit krimpt op grote hoogte en er ontstaat een luchtbel. Meestal verdwijnt de luchtbel als je weer daalt, maar soms blijft de bel zitten. Je kunt dan het kompas in warm water leggen zodat de vloeistof weer uitzet en de bel verdwijnt.